Paragraaf Grondbeleid

Steeds meer beleidsvelden verkennen de mogelijkheden van een actief grondbeleid, dat aansluit bij de grote opgaven van deze tijd. Omdat de provincie opgavegericht werkt, is ook het provinciale grondbeleid opgavegericht. Dit betekent dat de opgave in overleg met de betrokkenen bepaalt welke rol de provincie op de grondmarkt inneemt: actief of juist meer terughoudend. Het initiatief voor een actief of passief grondbeleid komt dus vanuit de opgave, die hier ook budget aan koppelt. Kortom, grondbeleid is geen doel op zich, maar ondersteunend aan de opgave en situatieafhankelijk. Een opgave bepaalt met een realisatiestrategie hoe de opgavedoelen worden gehaald. Onderdeel hiervan is een grondstrategie die de inzet van de grondinstrumenten beschrijft. 

Het grondbeleid wordt regelmatig geëvalueerd en waar nodig aangepast. Zo zorgen we ervoor dat de inzet van grondinstrumenten blijft bijdragen aan deze opgavegerichte aanpak. Daarnaast verkennen we hoe een nieuw, integraal en gebiedsgericht grondbeleid kan helpen bij grote maatschappelijke uitdagingen. Denk hierbij aan landbouw, stikstof, klimaat, natuur, recreatie, water, bodemdaling, biodiversiteit, luchtkwaliteit, bereikbaarheid, economie en woningbouw. 

De provincie heeft onder andere als doel om voor alle regio’s in het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG) afspraken te maken om bepaalde beleidsdoelen te bereiken. Grondbeleid kan hieraan bijdragen. De programma’s en projecten waarbij de provincie gronden overdraagt of verkoopt, zijn niet op deze kaart maar wel in de toelichting opgenomen.  
 
 Kaart A: Gebieden waar we grond kopen voor projecten voor (auto)wegen en natuurgebieden  

Infrastructuurprojecten

Elk jaar worden we eigenaar van stukken grond voor projecten in de infrastructuur. Op kaart A zie je in het geel de projecten waarvoor we dat hebben gedaan. Voor de aanleg en later ook voor het beheer van provinciale wegen is het nodig dat we de gronden kopen en in bezit houden. Als de oude eigenaar hierdoor (financiële) schade oploopt, vergoeden we deze helemaal. Soms is het helaas nodig om iemand te onteigenen.  
Als we een stuk grond kopen, is dat niet altijd leeg. Zo hebben we voor onder andere de Rijnlandroute ook woningen en andere gebouwen die op een stuk grond stonden gekocht. Nu de Rijnlandroute klaar is, hebben we de gronden die we niet meer nodig hadden, verkocht. Dit doen we overigens altijd. Als we een stuk grond ‘over’ hebben waar we niks mee doen, verkopen we het weer. Dat gebeurt dus ook met de gebouwen, maar we kijken dan ook altijd eerst of we met die gebouwen andere doelen kunnen behalen.  
 
Voor projecten in 2027 kopen we ook grond. Dit doen we voor projecten aan de N207, N468, N481 en een aantal fietspaden.  

Economie en woningbouw

Het is belangrijk dat er genoeg betaalbare woningen beschikbaar zijn. De provincie wil daar graag een bijdrage aan leveren.  Bovendien streven we naar de huisvesting van specifieke doelgroepen. Meer en meer zien we dat gronden en opstallen die de provincie in bezit heeft ingezet (kunnen) worden voor deze huisvesting. Daarnaast is de adviesfunctie over grondbeleid van de provincie met kennis over de betaalbaarheid van plannen onmisbaar.  

Natuur Netwerk Nederland (NNN)

Voor ons beleid voor de natuur sluiten we indien de grond niet ons bezit is verschillende soorten overeenkomsten met grondeigenaren. We maken daarbij onderscheid tussen 4 soorten overeenkomsten.  

• We sluiten overeenkomsten met eigenaren waarin staat dat zij zelf de natuur aanleggen. (‘zelfrealisatie’).  
• We kopen grond aan van een eigenaar die op eigen initiatief de grond te koop aanbiedt. We betalen hetzelfde bedrag als een andere koper zou betalen (‘marktconform’).  
• We kopen in overleg met de eigenaar of eigenaren grond aan voor natuur, maar we vergoeden alle schade die de eigenaar lijdt doordat hij zijn grond verkoopt (minnelijk of via onteigening).  
• We dragen stukken grond (nadat de natuur is aangelegd) over aan een beheerder. Dit kan in eigendom. 

Het realiseren van het NatuurNetwerk Nederland (NNN) doen we via 4 programma’s:  

• Krimpenerwaard;  
• Gouwe Wiericke;  
• Regieopgave Natuur Netwerk Zuid-Holland NNZH (ecologische verbindingen en overige gebieden);  
• Natuur Netwerk Zuid-Holland NNZH cruciaal en niet herlokaliseerbaar.  

Krimpenerwaard

De stuurgroep Krimpenerwaard (gemeente en hoogheemraadschap) gaat over het NNN in dat gebied. Dit doet de stuurgroep in opdracht van de provincie. De provincie levert mensen aan het programmabureau. Ook hebben we het aankopen van grond en het sluiten van een akkoord met eigenaren die de natuur zelf gaan realiseren, begeleid. De grondverwerving is inmiddels grotendeels afgerond.  
 
De komende jaren zal er nog een aantal zaken nodig zijn om dit helemaal af te maken. Zakelijke rechten die door onteigening zijn komen te vervallen, moeten we nog opnieuw vestigen. Ook moeten we afspraken maken over nieuwe rechten. Stukken grond van de provincie die buiten het NNN liggen verkopen we of gebruiken we voor andere doelen.  

Gouwe Wiericke

Voor het programma Gouwe Wiericke staat 2027 in het teken van het verkopen van de ingerichte natuurpercelen. Hiervoor sluiten we een aantal overeenkomsten over verkoop of ruil van stukken grond. Een voorbeeld is het gebied Ruygenborg. Daar gaan we de laatste natuurpercelen na inrichting overdragen aan een eindbeheerder.   

Natuurnetwerk Zuid-Holland (NNZH)
Cruciaal en niet herlokaliseerbaar 

In 2024 hebben we besloten dat de provincie in 7 NNZH-gebieden grond gaat kopen, en eventuele schade gaat vergoeden aan de eigenaren. Dit gaat in principe minnelijk en als dat niet lukt mogelijk via onteigenen. Inmiddels is 1 van de 7 gebieden volledig eigendom van de provincie. In de overige gebieden moeten we nog grond aankopen of moeten we met de eigenaar afspraken maken over zelfrealisatie. 

In 2027 spreken we met eigenaren over deze zelfrealisatie, of over de ruil of koop van grond. We verwachten daarna een aantal stukken grond te kunnen kopen. Verder gaan we bij de Binnenduinrand van Goeree grond ruilen met eigenaren.  

Regieopgave Natuur Netwerk Zuid-Holland NNZH (ecologische verbindingen en overige gebieden); Binnen deze opgave wordt vooral ingezet op zelfrealisatie. Vanuit grondzaken wordt daaraan bijgedragen door taxaties voor afwaardering te begeleiden en beoordelen. 

Recreatie om de Stad (RodS) en Provinciale Recreatiegebieden (PRG)

De meeste zogeheten Recreatie om de Stad-gebieden (RodS) en ook de meeste Provinciale Recreatiegebieden (PRG’s) zijn overgedragen aan mede-overheden. Per 1 januari 2025 zijn er nog 4 gebieden over waar de provincie (deels) eigenaar van is: Vlietland, Bentwoud, kleine stukken bij het Valkenburgse Meer en Bos van Rhoon. Voor Bos van Rhoon is het verkooptraject opgestart in 2026, waarna afronding ofwel nog in 2026 plaats vindt of begin 2027Zie verder de paragraaf ‘beheer kapitaalgoederen’.  

Vlietland

In het Recreatiegebied Vlietland is een groot deel van de grond in erfpacht gegeven aan de exploitant Recreatiecentrum Vlietland B.V (RVC) in het gebied. In de akte hebben we voorwaarden gesteld met deze partij over de exploitatie, het beheer en de ondererfpacht. Met de genoemde exploitant lopen gesprekken om de contracten aan te passen.  

Zuidpolder van Delfgauw

In 2022 hebben we in de Zuidpolder van Delfgauw een stuk grond geruild. Daardoor is er nu een gebied voor weidevogels van 123 hectare groot. Om dit gebied helemaal af te maken moeten we nog met 1 eigenaar van grond ruilen. Als dat gedaan is, dragen we het hele gebied over aan de gemeente Pijnacker-Nootdorp.  

Balij Bieslandse bos

Om ons bos- en bomenbeleid in de praktijk te brengen hebben we geld gereserveerd. Daarmee kunnen we grond beheren of aankopen. Bij het recreatiegebied Balij Bieslandse bos is de provincie in onderhandeling om ca. 24 ha. grond te kopen om bossen aan te kunnen leggen.  

Buijtenland van Rhoon

 Op 29 juni 2018 is de Gebiedscoöperatie Buijtenland van Rhoon opgericht en op 3 juli 2018 hebben GS het Streefbeeld vastgesteld. Hiermee zijn belangrijke stappen gezet in de realisatie van het Buijtenland van Rhoon. De provincie en de Gebiedscoöperatie Buijtenland van Rhoon zijn een samenwerkingsovereenkomst aangegaan. Hierin zijn onder andere afspraken opgenomen over het ter beschikking stellen van door de provincie verworven gronden aan de Gebiedscoöperatie, het in onderpacht uitgeven van deze grond en de spelregels die hierop voor partijen van toepassing zijn. Daarnaast is afgesproken dat de provincie verantwoordelijk blijft voor de grondverwerving. Grondeigenaren behouden op deze manier de mogelijkheid om tegen een volledige schadeloosstelling te verkopen. Inmiddels heeft de provincie circa 413 hectare grond binnen het plangebied aangekocht; de resterende opgave bedraagt circa 73 hectare. Dit is exclusief ca. 18 ha van één van de eigenaren waarvoor nu zelfrealisatie beoogd wordt. Als wordt voldaan aan de afspraken uit de Samenwerkingsovereenkomst met betrekking tot de gronduitgifte, worden de gronden die in eigendom zijn bij de provincie in onderpacht uitgegeven aan derden om het Streefbeeld te realiseren. Het gaat voor 2027 om ca. 385 ha grond binnen het plangebied in dat geval via een geliberaliseerde pachtovereenkomst aan de Gebiedscoöperatie ter beschikking zal worden gesteld. Bezien wordt of de systematiek van jaarpacht nog passend is bij de situatie. 

Stikstof en ZH-PLG

De provincie wil in 16 ‘gebiedsprocessen’ regionaal afspraken maken om de doelen van het ZH-PLG te bereiken. Los daarvan is grondbeleid, ook in samenwerking met gebiedspartijen, een middel om bij te dragen aan de doelen van het ZH-PLG. In 2027 is de inzet vooral gericht op uitvoering van het maatregelenpakket. Daarin zijn geen middelen beschikbaar om grond te kopen, maar wel voor herwaardering.  
Via de maatregelen Strategisch Grondbeleid en Stoppers draagt grondzaken bij aan de Samenhangende Aanpak Natuurherstel en Economie (SANE).  
Door de kamerbrief Stikstof van 26 juni jl verwachten we een significantie toename in de vraag naar advies vanuit Grondzaken.