Beleidsdoel 6-1 Wonen

In Zuid-Holland worden de meeste woningen van heel Nederland gebouwd. We willen dat die woningen voor iedereen beschikbaar komen: jong en oud, arm en rijk, in stad en dorp. Ook is het belangrijk dat er voldoende sociale huurwoningen gebouwd worden en dat die eerlijk verdeeld zijn over heel Zuid-Holland. We willen dat alle woningen niet alleen nu, maar ook in de toekomst een goed thuis zijn op de plekken waar mensen over decennia nog willen wonen.

Onze rol als provincie is:

• het beoordelen van woningbouwplannen die gemeenten registreren
• het stimuleren van de realisatie van plannen uit de vastgestelde regionale woningbouwprogramma's
• sturen op voldoende betaalbare woningen, waaronder sociale huurwoningen.
• Zorgen voor een passend aanbod voor aandachtsgroepen, zoals ouderen en arbeidsmigranten

Regionale Realisatie agenda's (Regionale Woondeals)

In 2023 maakten we afspraken over woningbouw met de Zuid-Hollandse woonregio’s. Deze Regionale Realisatie agenda’s bevatten afspraken over de aantallen woningen, het streven naar twee derde aan betaalbare woningen en sociale huur. Er zijn ongeveer 2.300 geregistreerde woningbouwplannen die in lijn zijn met het provinciaal omgevingsbeleid. Deze plannen bevatten voldoende woningen om – samen met de woningen die sinds 2022 zijn opgeleverd – te voldoen aan de woningbouwafspraken die Rijk, provincie, gemeenten en andere partijen in 2023 overeenkwamen.

In de realisatieagenda’s staat een aantal voorwaarden voor woningbouw. Dit zijn zaken die goed geregeld moeten zijn om meer woningen te kunnen bouwen, zoals:

• oplossingen voor problemen rond stikstof, geluidsoverlast, netcongestie, drinkwatervoorzieningen,
• voldoende middelen, investeringscapaciteit en mensen bij overheden, corporaties en de bouwsector,
• het bereikbaar maken en houden van de woonomgeving en
• het voorkomen van vertraging door procedures en bezwaren en het inkorten van procedures.

De realisatie van woningen is afhankelijk van deze woningbouwvoorwaarden. Dit vraagt om maatregelen van de Rijksoverheid.

Net als in de rest van Nederland blijft de woningbouw in Zuid-Holland achter bij wat nodig is. Er zijn veel obstakels te overwinnen voordat de geplande woningen gerealiseerd worden en wordt het steeds lastiger om sociaal en betaalbaar te bouwen. Daarom voert de provincie Zuid-Holland samen met haar partners inspanningen op om bestaande plannen daadwerkelijk uit te voeren.

Programma Realisatie Woningbouw

Omdat we voldoende woningbouwplannen hebben, zetten we in op het tijdig realiseren van de plannen in de vastgestelde regionale woningbouwprogramma's. Het Programma Realisatie Woningbouw helpt bij de vertaalslag van zachte naar harde woningbouwplannen en het wegnemen van knelpunten in concrete projecten. Ook ondersteunen we waar nodig om voldoende sociale en betaalbare woningen en woningen voor aandachtsgroepen te realiseren.

Het programma is toegevoegd aan de provinciale organisatie om expliciet verbetering aan te brengen in de samenwerking tussen de verschillende beleidsvelden, zoals grondzaken, ruimtelijke ordening, mobiliteit, energie, economie et cetera. Hiervoor is het nodig om verschillende belangen op elkaar af te stemmen en om de brug te slaan in de samenwerking met onze externe partners.

Het programma voert gesprekken met gemeenten, corporaties en projectontwikkelaars over de belemmeringen die de uitvoering vertragen en zoekt naar concrete oplossingen voor die belemmeringen. We brengen oplossingen in de praktijk in pilotprojecten, met het doel ze op te schalen naar andere projecten.

Wanneer lokaal expertise ontbreekt, brengen we deze vanuit de provincie in. Met behulp van subsidies dragen we bij aan het versnellen van projecten. Het gaat daarbij om de uitvoering van nieuwe woningbouwprojecten, maar ook om het beter benutten van de bestaande woningbouwvoorraad door extra woningen toe te voegen.

Registreren van woningbouwplannen

Gemeenten registreren hun woningbouwplannen in een online applicatie van de provincie, de Planregistratie Wonen. In de planregistratie staan bijvoorbeeld gegevens over de locatie, planologische status, projectfase, woningaantallen, opdrachtgever, eigendomsvorm, woningtype, prijsklasse en specifieke woningcategorieën.

De kwaliteit van de informatie van de planregistratie heeft altijd aandacht en we werken samen met gemeenten aan betere datakwaliteit, zodat we steeds beter zicht hebben op de woningbouwplannen. We ondersteunen gemeenten bij het verhogen van de datakwaliteit.

Beoordelen van woningbouwplannen

De provincie gebruikt de gegevens uit de planregistratie voor de inventarisatie en beoordeling van woningbouwplannen. We toetsen jaarlijks of de woningbouwplannen in lijn zijn met het provinciaal omgevingsbeleid. Daarbij letten we op ruimtelijke inpassing, voldoende sociale en betaalbare huurwoningen en woningen voor specifieke doelgroepen, zoals senioren. Op basis hiervan stelt het college van Gedeputeerde Staten de regionale woningbouwprogramma’s vast.

Met de monitoring van de woningbouwprogramma's volgen we de uitvoering van de afspraken uit de Regionale Realisatieagenda’s (woondeals) nauwlettend en we bespreken de voortgang bij de regionale woondealtafels en versnellingstafels. De programma’s bieden inzicht in de plancapaciteit voor woningbouw die passend is binnen het provinciaal omgevingsbeleid of passend te maken.

Rapportages
Tijdens de Woontop van 2025 hebben publieke en private partijen met elkaar afgesproken dat ze gaan werken met een Publiek Private Monitor. Hierin kunnen de gegevens uit het planregistratiesysteem geverifieerd worden door corporaties en marktpartijen. De provincie faciliteert dit proces.

De jaarrapportage woningbouw beschrijft de woningmarkt- en woningbouwontwikkelingen aan de hand van recente cijfers en in samenhang met de huidige en gewenste beleidsinzet. Net als in 2026 komt er ook in 2027 een jaarrapportage.

Wet versterking regie volkshuisvesting

De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) is per 1 juli 2026 in werking getreden. Er volgt nu een implementatieperiode van maximaal 1,5 jaar, waarin provincies een Provinciaal volkshuisvestingsprogramma op moeten stellen. Dit is een verplicht programma onder de Omgevingswet.

Het Provinciale volkshuisvestingsprogramma gaat in ieder geval over de onderwerpen:

• de provinciale woningbouwopgave,
• de samenstelling van de bestaande woningvoorraad en
• de woonbehoefte van aandachtsgroepen.

Provinciale wet- en regelgeving zullen in lijn worden gebracht met de nieuwe landelijke wet- en regelgeving. We hebben incidentele middelen voor extra ambtelijke capaciteit gekregen ten behoeve van de implementatie van de Wet versterking regie volkshuisvesting, de verwachting is dat voor het uitvoeren van nieuwe taken die hieruit voortvloeien ook structurele middelen vanuit het Rijk beschikbaar komen.  

Doorwerking naar gemeenten

Het Provinciale volkshuisvestingsprogramma werkt door in de gemeentelijke volkshuisvestingsprogramma’s, die gemeenten volgens de Wet versterking regie volkshuisvesting moeten gaan opstellen. Dat brengt aanvullende inzet van capaciteit met zich mee.

De provincie adviseert al op grond van de Huisvestingswet over nieuw vast te stellen of te wijzigen huisvestingsverordeningen. Dit is een regeling van een gemeente waarin wordt vastgelegd hoe de sociale (en middeldure) huurwoningen worden verdeeld en welke regels gelden voor het gebruik van woonruimte. De provincie adviseert over de gevolgen hiervan voor de regionale woningmarkt, de evenwichtige samenstelling van de woningvoorraad, de woningbouwopgave en de toepassing van bindingseisen in de verordening.

Bijzondere doelgroepen/aandachtsgroepen

De Wet versterking regie volkshuisvesting benoemt de doelgroepen waarvoor wij als provincie al specifiek inzet pleegden: arbeidsmigranten, asielzoekers, statushouders, senioren en starters en voegt de volgende groepen toe: studenten, mantelzorgverleners en -ontvangers, mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuigelijke beperking of psychische kwetsbaarheid als gevolg van chronische medische redenen, (dreigend) dak- en thuisloze mensen, mensen die uitstromen uit een zorginstelling, woonwagenbewoners, vrouwen die de prostitutie verlaten en ex-gedetineerden.

Voor de bijzondere doelgroepen/aandachtsgroepen en wettelijk ‘urgenten’ moet voldoende passende, zorggeschikte en betaalbare huisvesting beschikbaar zijn. De provincie stuurt hierop via het omgevingsbeleid, en de woningbouwprogrammering en de advisering op gemeentelijke volkshuisvestingsprogramma’s en huisvestingsverordeningen.

Arbeidsmigranten

De provincie zet zich in voor voldoende, kwalitatief goede en verantwoorde huisvesting voor arbeidsmigranten en het voorkomen van misstanden. Dit doen wij in samenhang met de opgaven op het gebied van economie en ruimte. Internationale werknemers zijn van groot belang voor de economie van Zuid-Holland. Naar schatting werken circa 300.000 internationale werknemers in de provincie, van wie ruim 180.000 arbeidsmigrant zijn (bron: Decisio, 2026). Specifiek voor arbeidsmigranten houden we ons bezig met het volgende:

• Wij vragen gemeenten om bij initiatieven voor nieuwe omgevingsplannen voor bedrijven inzichtelijk te maken hoeveel arbeidsmigranten er naar verwachting werkzaam zullen zijn, en waar en op welke wijze zij worden gehuisvest. Deze verplichting is opgenomen in de Omgevingsverordening.
• Wij adviseren gemeenten over de mogelijkheden en kwaliteit van huisvesting, op basis van de eisen en voorwaarden uit de Omgevingsverordening.
• Wij ondersteunen gemeenten bij het oplossen van knelpunten bij de huisvesting van arbeidsmigranten. Daarbij kijken wij naar de toepassing van provinciaal beleid en de stand van zaken van gemeentelijke beleidskaders voor arbeidsmigranten.
• Wij werken samen met het Rijk, maatschappelijke partners, werkgevers en vakbonden aan de verdere uitwerking van de zogenoemde Roemernormen. Het gaat hierbij onder meer om certificering van uitzendbureaus en verbetering van de registratie van arbeidsmigranten, zodat er beter zicht is op aantallen en benodigde voorzieningen. Ook agenderen wij bij deze partners relevante aandachtspunten.
• Wij adviseren samenwerkingsverbanden die zich richten op arbeidsmigranten, zoals regiodeals. Daarnaast proberen we partijen te verbinden om de realisatie van huisvesting te stimuleren en misstanden tegen te gaan.
• Wij werken aan gezamenlijke regie en afstemming van betrokken partijen voor de huisvesting van verschillende aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten. Dit doen we in het kader van de Wet versterking regie volkshuisvesting.

Statushouders

Statushouders (vergunninghouders) zijn personen van wie de asielaanvraag is goedgekeurd en die in aanmerking komen voor reguliere huisvesting in een gemeente. Gemeenten hebben de wettelijke verplichting deze huisvesting te realiseren, volgens een halfjaarlijks door het Rijk vastgestelde taakstelling. De provincie is belast met het interbestuurlijk toezicht op de naleving van deze verplichting. Hoe wij dat doen is vastgelegd in ons beleidskader (Herziening aanvullend beleidskader huisvesting vergunninghouders ). De provincie hanteert hierbij een interventieladder met halfjaarlijkse oordeelsmomenten (januari en juli).

Wanneer een gemeente de taakstelling niet realiseert, gaat de provincie met de betreffende gemeente in overleg. Daarbij wijzen we op de wettelijke verplichting en denken we, binnen de kaders van de provinciale rol en verantwoordelijkheden, mee over mogelijke oplossingen. Als een gemeente, ondanks de doorlopen stappen van de interventieladder, structureel in gebreke blijft, kan de provincie overgaan tot een indeplaatsstelling (trede 5 van de interventieladder). Dat betekent dat de provincie de taak van de gemeente overneemt per een vooraf door GS aangegeven datum (trede 6).

Naar aanleiding van de oordeelsmomenten van januari en juli 2026 hebben acht gemeenten in Zuid-Holland een indeplaatsstellingsbesluit ontvangen, waarvan één gemeente de taakstelling inclusief achterstand inmiddels heeft gerealiseerd. Hoe zich dit getalsmatig gaat ontwikkelen is afhankelijk van de voortgang die gemeenten boeken. Als betrokken gemeenten er niet alsnog in slagen de achterstand zelfstandig in te lopen, zal de feitelijke uitvoering van (een deel van) deze indeplaatsstellingen in 2027 plaatsvinden. Dat brengt aanvullende inzet van capaciteit en extra kosten met zich mee.

Asielzoekers

Sinds de invoering van de Spreidingswet in 2024 zijn alle gemeenten wettelijk verplicht om te zorgen voor voldoende opvangplekken voor asielzoekers. Anders dan bij de huisvesting van statushouders heeft de provincie geen toezichthoudende rol bij de opvang van asielzoekers. De commissaris coördineert de bestuurlijke samenwerking binnen de provincie. Dat doet hij als rijksorgaan, niet in de rol als voorzitter van Gedeputeerde Staten. Dat betekent niet dat we als provincie helemaal niets doen op dit onderwerp.

In 2027 doen we het volgende om gemeenten te helpen bij de realisatie van de asielopvang:

• We ondersteunen gemeenten met de subsidie Realisatie Asielopvang. Gemeenten kunnen deze subsidie aanvragen voor personeel en/of kennis,
• Samen met het Interprovinciaal Overleg (IPO) vragen we bij het Rijk om helder en ondersteunend beleid dat zorgt voor duurzame oplossingen,
• In ons omgevingsbeleid staat dat onder voorwaarden maatwerkoplossingen bespreekbaar zijn. Als locaties bijvoorbeeld niet passen binnen ons beleid kan maatwerk bijdragen aan ruimte binnen die regels.

Senioren

De opgave voor wonen en zorg voor senioren blijft groot. De provincie zet zich daarom in voor voldoende passende woonvormen voor senioren en andere mensen die ondersteuning nodig hebben om zelfstandig te kunnen wonen. Wij hechten aan goede regionale afstemming door gemeenten, monitoring van de voortgang en het maken van afspraken over de benodigde opgave.

De provincie stimuleert de realisatie van betaalbare zorggeschikte woningen, geclusterde woonvormen en andere innovatieve woonconcepten. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor alleenstaande ouderen met een smalle beurs en voor initiatieven die bijdragen aan sociale samenhang en zelfstandig wonen. We ondersteunen deze ontwikkeling met subsidie, kennis door samen te werken met gemeenten, woningcorporaties en maatschappelijke partners.

NPLV/New Towns

De provincie wil bijdragen aan het versterken van de leefbaarheid en de brede welvaart op plekken waar deze inzet het meeste effect heeft. Daarom wil de provincie haar inzet meer gebiedsgericht vormgeven, in nauwe afstemming met gemeenten en andere partners.

NPLV-gebieden zijn stedelijke gebieden waar sprake is van een stapeling van sociale, economische en fysieke uitdagingen. NPLV staat voor het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. In deze gebieden werken het Rijk, gemeenten, maatschappelijke organisaties en andere partners langdurig samen aan het verbeteren van kansen voor bewoners, leefbaarheid, veiligheid en economische perspectieven. Omdat hier al veel inzet en middelen vanuit het Rijk zijn gebundeld, zijn de plannen en projecten vaak al ver uitgewerkt. De provincie zoekt daarom vooral aansluiting bij concrete projecten waarin zij met haar kennis, middelen of netwerk het verschil kan maken.

Daarnaast richt de provincie zich op de New Towns Zoetermeer, Capelle aan den IJssel en Nissewaard. Deze naoorlogse groeikernen staan voor specifieke uitdagingen, waaronder verouderende wijken, een lage brede welvaart  en de noodzaak om voorzieningen en infrastructuur toekomstbestendig te houden.

Met de New Towns werkt de provincie op korte termijn verder aan gezamenlijke projecten, zoals afgesproken in de Regiodeal Zuid-Hollandse Groeikernen. Daarnaast zetten wij samen met de gemeenten in op een partnerschap en een gezamenlijke lobby richting het Rijk. Doel hiervan is om, vergelijkbaar met de NPLV-aanpak, te komen tot een meerjarige Rijksbetrokkenheid en structurele ondersteuning voor de opgaven waarmee de New Towns worden geconfronteerd.

Het netwerk en de kennis die we opbouwen binnen de New Town gemeenten en NPLV wijken, gebruiken we om andere gemeenten te ondersteunen die voor vergelijkbare opgaven staan.

Subsidies

Met de subsidieregeling Wonen Zuid-Holland stellen we geld beschikbaar om een financieel tekort deels weg te nemen of door kennis in te huren voor het realiseren van woningen in de provincie. In 2027 kunnen, net als in 2026, naast gemeenten ook woningcorporaties onze subsidies aanvragen. Corporaties hebben tot nu toe veelvuldig gebruikgemaakt van deze mogelijkheid. De regeling bestaat naar verwachting komend jaar uit deze onderdelen:

• Knelpuntenpot sociale huur
• Knelpuntenpot middenhuur
• Woonvormen senioren en zorggeschikte woningen voor senioren
• Vliegende Brigade
• Plankosten collectieve wooninitiatieven
• Opschalen houtbouw sociale huurwoningen
• Versnelling realisatie asielopvang
• Stimulering flexwoningen

Alle subsidies hebben een eigen budget en periode van openstelling. Het kan zijn dat we een subsidie meerdere keren binnen één jaar openstellen. De subsidieregeling Wonen Zuid-Holland is continu in ontwikkeling, ook in 2027 kunnen er nieuwe onderdelen aan worden toegevoegd. Zo blijven we goed inspelen op de maatschappelijke vraag naar ondersteuning voor de realisatie van woningbouw.