Beleidsdoel 4-2 Erfgoed en Cultuur

• Wij geven erfgoedadvies bij ruimtelijke ontwikkelingen in door de provincie aangewezen cultuurhistorisch waardevolle gebieden: molenbiotopen, landgoed- en kasteelbiotopen, kroonjuwelen en werelderfgoed. De in 2026 vastgestelde handreikingen voor drie kroonjuwelen zijn een extra hulpmiddel voor gemeenten. Bij ontwikkelingen in de invloedssfeer van werelderfgoed stimuleren wij een Heritage Impact Assessment (HIA). Dit is een onderzoek waarin effecten op erfgoed zorgvuldig worden beoordeeld.
• Wij borgen het landschappelijk erfgoedbelang in de ruimtelijke transitieopgaven. We benutten erfgoed als inspiratiebron voor gebiedsontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit. De Biografie van Zuid-Holland en de daarin genoemde aanbevelingen blijven ons kompas. In de erfgoedlijn maritieme industrie geven we dit vorm in samenwerking met de betrokken partijen.
• Wij werken verder aan provinciale erfgoeddeals. Erfgoeddeals zijn samenwerkingsverbanden die cultuurhistorie, archeologie en cultuur verbinden met ruimtelijke opgaven.
• Wij starten een onderzoek naar de actuele staat van alle molenbiotopen in Zuid-Holland. Een molenbiotoop is de directe omgeving van een molen die belangrijk is voor de windvang en het zicht op de molen.
• Wij ondersteunen de transitie van agrarische erven door middel van de ervenconsulent (een expert die eigenaren helpt bij de inrichting van hun erf en landschappelijke kwaliteit), in samenwerking met Zuid-Hollands Landschap en Erfgoedhuis Zuid-Holland.
• Wij vergroten samen met Erfgoedhuis Zuid-Holland de aandacht voor zorgvuldige omgang met historische boerderijlinten. De ontwikkelde handreiking vormt de basis voor het verder ondersteunen van gemeenten bij hun zorgplicht voor de omgeving van monumenten in waardevolle boerderijlinten.
• Wij nemen geactualiseerde begrenzingen van landgoed- en kasteelbiotopen op in het omgevingsbeleid, Geoweb en de Cultuurhistorische Atlas.
• Wij dragen binnen de bestaande samenwerkingsverbanden bij aan het behoud en de beleefbaarheid van Werelderfgoederen Molens van Kinderdijk en de Neder-Germaanse Limes, inclusief kennisdeling, een betere bezoekerservaring, grotere bekendheid en sterkere publieksfuncties.
• Wij verlenen een incidentele subsidie voor de herontwikkeling van het entreeterrein van Werelderfgoed Kinderdijk.

• Om de kwaliteit en rechtsgelijkheid van erfgoedzorg in alle gemeenten te garanderen, houden we interbestuurlijk toezicht (IBT) op gemeentelijke monumentenzorg en gemeentelijke archeologische taken.
• Het Erfgoedhuis Zuid-Holland ondersteunt volgens de gemaakte afspraken de erfgoedsector in Zuid-Holland. Het ondersteunt gemeenten bij het uitvoeren van hun erfgoedtaken.
• Wij werken naar concrete(re) handelingskaders voor erfgoed, monumenten en archeologie in relatie tot klimaatverandering.
• Met doorbraakprojecten in cultuurhistorische centra worden collectieve warmteoplossingen en besparingen gestimuleerd.

• Met de subsidieregeling voor de restauratie van rijksmonumenten zorgen we ervoor dat minder rijksmonumenten in Zuid-Holland een achterstand in restauratie hebben. Hierbij is extra aandacht voor kleine rijksmonumenten (fonteinen, gevelstenen, standbeelden, etc.), agrarisch erfgoed, industrieel erfgoed en religieus erfgoed.
• Met subsidies voor regulier en groot onderhoud van molens én met draaipremies worden kostbaardere restauraties aan molens uitgesteld. Onderhoud en draaipremies dragen bij aan het behoud van de technische staat en aan de zichtbaarheid van deze molens. Door jaarlijks geld beschikbaar te stellen, houden wij de kosten voor de instandhouding van de Zuid-Hollandse molens over de langere termijn zo laag mogelijk, blijven de monumentale waarden behouden en kunnen ze veilig worden opengesteld voor het publiek.
• Met de jaarlijkse subsidie stimuleert Restauratie Opleidingsprojecten (ROP) het vakmanschap in de restauratiemarkt. De ROP stimuleert jonge bouwvakkers om het restauratievak te kiezen door opleidingsplaatsen te organiseren.
• Wij ondersteunen met de jaarlijkse subsidie de Molenviergang Aarlanderveen, zodat deze enige nog werkende molengang in de wereld in stand blijft.
• Met de Erfgoedmonitor en leegstandsmonitor houden we elk jaar bij hoeveel achterstand er is bij rijksmonumenten in Zuid-Holland. De uitkomsten van de monitor worden gebruikt voor de ontwikkeling van beleid en een gerichte aanpak bij de restauratie en herbestemming van rijksmonumenten.
• Onze aanjager herbestemming adviseert, verbindt en begeleidt bij grote en complexe herstemmingsopgaven.
• Wij meten het energieverbruik van de monumentenvoorraad (4-jaarlijks, gestart in 2023) om de CO2-reductie bij monumenten te monitoren en ontwikkelen een gerichte aanpak voor monumenten met het hoogste energieverbruik.
• We gaan aan de slag met de uitkomsten van het onderzoek naar de waarden die in kaart zijn gebracht met betrekking tot onbeschermde kerken uit de wederopbouw- en Post ’65 periode. Binnen het om te vormen Netwerk Religieus Erfgoed zetten we in op bewustwording van de waarde van religieus erfgoed.

Erfgoed Verbindt staat voor het zichtbaar, beleefbaar en toegankelijk maken van het Zuid-Hollandse erfgoed voor inwoners en bezoekers. Via erfgoedlijnen, immaterieel erfgoed en digitalisering verbindt de provincie verhalen, plekken en gemeenschappen met elkaar. Samenwerking, participatie en het doorgeven van erfgoed aan toekomstige generaties staan daarbij centraal.

• De provincie faciliteert immaterieel erfgoed door ondersteuning van erfgoedgemeenschappen via Erfgoedhuis Zuid-Holland.
• Erfgoedinstellingen in Zuid-Holland worden via het Erfgoedhuis Zuid-Holland ondersteund bij digitaliseringsopgaven, onder meer door inzet van een digitale erfgoedcoach (begeleiding bij digitalisering) en een data cleaner (gericht op het verbeteren van de kwaliteit van digitale data). We maken afspraken over continuering en uitbreiding van deze taken.
• We digitaliseren de komende jaren onze papieren archeologische collectie en onze kunstcollectie, zodanig dat informatie hierover duurzaam toegankelijk en herbruikbaar wordt.
• Op basis van een participatietraject binnen opgave erfgoed en cultuur wordt in 2027 jongerenparticipatie structureel ingebed in ons beleid.

• Met het programma Erfgoedlijnen maken we belangrijke hoofdstukken uit de geschiedenis van Zuid-Holland beter zichtbaar en beleefbaar voor inwoners en bezoekers. Dit doen we samen met meer dan 300 partners, georganiseerd rondom de erfgoedtafels. Erfgoedtafels zijn netwerken van partners rondom de erfgoedlijnen.
• Met de subsidieregeling Erfgoedlijnen subsidiëren we in 2027 ongeveer 65 uitvoeringsprojecten. Dit gebeurt mede op advies van de Erfgoedtafels. Deze projecten dragen bij aan de ontwikkeling van de erfgoedlijnen en aan de restauratie van rijksmonumenten binnen de erfgoedlijnen.
• We organiseren één gezamenlijke themabijeenkomst voor de partners op de erfgoedlijnen. Daarnaast wordt op een erfgoedtafel het onderwerp streekgeschiedenis besproken én verbonden aan materieel erfgoed van de erfgoedlijn.
• We maken een start met een netwerkanalyse voor minimaal één erfgoedtafel ter stimulering van de vitaliteit. We betrekken daarnaast jongeren bij de erfgoedtafels, volgend op de uitkomst van het onderzoek naar een jongerenplatform. Fysieke toegankelijkheid voor mensen met een beperking zal (blijvend) worden gestimuleerd.
• We verkennen kansrijke nieuwe erfgoedlijnen.
• Via de Erfgoedlijnen zetten we in op het gebruik van digitale middelen om de verhalen te (blijven) vertellen met bijvoorbeeld podcasts, podwalks, fietsroutes, wandelroutes, VR-presentaties, vlogs, blogs en drone-video’s.

• We beschermen archeologische waarden in ruimtelijke ontwikkelingen en gebiedsprocessen. We geven archeologisch advies bij ontwikkelingen in gebieden met archeologische waarden of verwachtingen en ondersteunen gemeenten bij de uitvoering van archeologische taken binnen de Omgevingswet. Ook bevorderen we een goede borging van archeologie in omgevingsvisies, programma’s en vergunningverlening.
• We actualiseren de archeologische terreinen van provinciaal belang en versterken de verankering van archeologische waarden in het omgevingsbeleid.
• We onderzoeken de kwetsbaarheid van archeologisch erfgoed in relatie tot klimaatverandering, energietransitie en andere ruimtelijke ontwikkelingen.

• In ons archeologisch depot bewaren we ons archeologisch erfgoed. We zorgen voor het professioneel beheren, behouden en toegankelijk maken van archeologische vondsten. Vondsten bewaren we als wettelijke taak voor kennisontwikkeling en voor het bereiken en betrekken van een breed publiek.
• Wij verhuizen in 2029 naar een archeologisch depot dat aan wettelijke eisen voldoet en voldoende ruimte biedt. We bereiden deze verhuizing gefaseerd voor en actualiseren het depotbeleid komende twee jaar zodat dit aansluit op de toekomstige situatie en de eisen aan beheer en toegankelijkheid.
• Wij geven opvolging aan de aanbevelingen uit het Inspectierapport van het Provinciaal Archeologisch Depot Zuid-Holland en versterken de kwaliteit van beheer, bewaarcondities en werkprocessen.
• Wij actualiseren de Provinciale Onderzoeksagenda Archeologie en ontwikkelen nieuwe onderzoekskaders voor actuele archeologische thema’s en opgaven.
• We vergroten de zichtbaarheid, beleefbaarheid en publieksparticipatie van archeologisch erfgoed via de subsidieregeling archeologie en samenleving, projecten, erfgoedlijnen, educatie en publieksactiviteiten.

• Wij stellen de instellingen in de Basisvoorziening Cultuur en Erfgoed via boekjaarsubsidies in staat om gemeenten, onderwijs en andere partijen te ondersteunen bij het toegankelijk maken van cultuur en erfgoed in Zuid-Holland.
• We geven samen met onze partners invulling aan de afspraken in het Meerjarig afsprakenkader Basisvoorziening Cultuur en Erfgoed 2026-2030.
• Wij ondersteunen de twee nationaal erkende bevrijdingsfestivals in Zuid-Holland met een boekjaarsubsidie. Het gaat om het Provinciaal Bevrijdingsfestival en het Haags Bevrijdingsfestival.
• Wij versterken samen met onze partners cultuureducatie op school via het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK).
• Wij voeren bestuurlijk overleg met het Rijk en de Zuid-Hollandse cultuurregio's over de voortgang van de afspraken in het Cultuurconvenant Zuid-Holland 2025-2028.
• Wij werken in IPO-verband aan bouwstenen voor geactualiseerde bestuurlijke afspraken met Rijk en VNG over de rol en taken van provincies en andere overheden in het cultuurbestel (vanaf 2029).
• Wij werken in IPO-verband met de VNG en het ministerie van OCW de Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening 2025-2028 verder uit.
• Wij organiseren een wethouder- en beleidsmakerbijeenkomst cultuur en erfgoed.
• Wij stellen Probiblio via een boekjaarsubsidie in staat om de openbare bibliotheken en het bibliotheeknetwerk in Zuid-Holland professioneel te ondersteunen.
• Wij blijven samenwerken en afstemmen met Probiblio, het Rijk, Zuid-Hollandse gemeenten en andere provincies om het landelijk en provinciaal bibliotheeknetwerk te versterken en middelen effectief en efficiënt in te zetten.
• Wij bereiden ons, in overleg met onze partners, voor op de inwerkingtreding van de gewijzigde Wsob en de nieuwe toezichtstaak voor provincies.
• Wij beheren én activeren onze kunstcollectie met tentoonstellingen en publieksprogramma's.