Ambitie 5 Gezonde natuur, toekomstbestendig watersysteem en vitale landbouw | Beleidsdoel 5-3 Leven met water

Het beleidsdoel Leven met water is vastgesteld in het omgevingsbeleid. De uitwerking van dit beleidsdoel vind je via deze link .

Beleidsprestatie 5-3-1 Waterveiligheid en wateroverlast

Wat willen we bereiken?

De provincie wil ervoor zorgen dat waterveiligheid wordt gewaarborgd. En dat de kans op wateroverlast uit het regionaal watersysteem wordt beperkt en schade door wateroverlast zoveel mogelijk wordt voorkomen. Dit doet zij door in te zetten op meerlaagsveiligheid, oftewel de combinatie van waterbewustzijn, preventie, gevolgen beperking, crisisbeheersing en herstel van schade. Ondanks maatregelen om een dijkdoorbraak of wateroverlast te voorkomen (preventie), kunnen ze nooit geheel worden uitgesloten.

De provincie heeft meerdere wettelijke taken:

Regels voor regionale waterkeringen : De provincie wijst regionale waterkeringen aan en stelt omgevingswaarden vast voor deze keringen. Deze omgevingswaarden (beschermingsniveau) van deze regionale waterkeringen is vastgelegd in de omgevingsverordening. Met de waterschappen zijn ook termijnen vastgesteld waarop de waterkeringen aan deze normen moeten voldoen.
Regels voor wateroverlast vanuit het regionale watersysteem : De provincie heeft omgevingswaarden (normen) vastgesteld voor wateroverlast vanuit het regionale watersysteem. Deze zijn in de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening vastgelegd.
Goedkeuring van projectbesluiten (dijkversterkingsplannen ): Dit geldt vooral voor de versterking van primaire waterkeringen langs de kust en dijken langs grote rivieren, die beheerd worden door het waterschap. De plannen voor dijkversterkingen worden beoordeeld op het goed meenemen van landschappelijke, natuur- en cultuurwaarden. Ook geldt dit voor projectbesluiten voor overige waterstaatswerken, dit zijn bijvoorbeeld projectplannen voor regionale keringen, gemalen of nieuwe watergangen.
Richtlijn Overstromingsrisico's (ROR): De provincie maakt, actualiseert en publiceert overstromingsrisico- en overstromingsgevaarkaarten. Op die kaarten is te zien welke gebieden kunnen overstromen, wat de kans is op een overstroming, wat dan de waterdiepte kan zijn en wat de gevolgen zijn.

Wat gaan we doen om dit te realiseren?

Algemeen

De provincie maakt elke zes jaar een nieuw Regionaal Waterprogramma. Deze verplichting staat in de Omgevingswet. In het Regionaal Waterprogramma staat welke maatregelen we nemen om te voldoen aan Europese regels over water. In 2025 is begonnen met het voorbereiden van het nieuwe programma voor de jaren 2028 tot en met 2033. In 2027 werken we dit verder uit, eind 2027 zal het Regionaal Waterprogramma vastgesteld worden in Provinciale Staten (als onderdeel van de modulaire herziening Water).
In 2026 is beleidsdoel 5-3 Leven met Water geëvalueerd. In de modulaire herziening Water worden waar mogelijk aanpassingen voorgesteld op basis van deze evaluatie.
Bij dreigende hoogwatersituaties of langdurige droogte informeren wij het college over hun verantwoordelijkheden en de mogelijke consequenties voor provinciale belangen. Tijdens langdurige droogte nemen wij deel aan het regionaal droogte overleg (RDO) West-Midden Nederland. Dat doen wij vanuit onze toezichthoudende rol op de waterschappen.

Deltaprogramma's

De provincie Zuid-Holland werkt in de Deltaprogramma’s Rijnmond-Drechtsteden (DPRD), Centraal Holland, Kust en Zuidwestelijke Delta samen met onder meer het Rijk, andere provincies, gemeenten, waterschappen en verschillende maatschappelijke organisatie. De verschillende Deltaprogramma’s hebben een strategie die uitgevoerd wordt.
Door mee te doen aan het programma verbinden we de (regionale) opgave en ambities van de provincie in samenhang met nationale opgaven.

Goedkeuren projectbesluiten (dijkversterkingsplannen)

Invulling geven aan de EU-Richtlijn overstromingsrisico’s (ROR)

We werken samen met de waterschappen aan de doorontwikkeling van nieuwe (overstromings)modellen, zoals het Randstad Overstromingsmodel Instrumentarium (ROI).
De provincie heeft vanuit de EU-Richtlijn overstromingsrisico’s (ROR) de taak om de overstromingsgevaarkaarten en de overstromingsrisicokaarten actueel te houden. Op die kaarten is te zien welke gebieden kunnen overstromen, wat de kans is op een overstroming, wat dan de waterdiepte kan zijn en wat de gevolgen zijn. Wij werken mee aan een landelijk project om bestaande overstromingsinformatie in de Landelijke Databank Overstromingsgegevens (LDO) te verbeteren.

Invulling geven aan meerlaagsveiligheid

Regionale waterkeringen: aanwijzen, normeren en samenwerken

Voor de regionale waterkeringen werken we samen met de provincies Utrecht en Noord-Holland en de waterschappen. De provincie wijst in de provinciale omgevingsverordening de regionale waterkeringen aan en stelt de omgevingswaarden (normen) vast waar de waterkeringen aan moeten voldoen. De waterschappen controleren en verbeteren de regionale waterkering als dat nodig is. Samen met de provincies Utrecht en Noord-Holland en de inliggende waterschappen zijn afspraken gemaakt over het controleren (toetsen aan de omgevingswaarden) en verbeteren van de regionale waterkeringen. De waterschappen brengen elk jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten. Deze informatie bundelen we en bieden we aan bij Provinciale Staten.

Risico’s beheersen bij buitendijks bouwen

In de provinciale omgevingsverordening worden de gemeenten gevraagd om bij ruimtelijke ontwikkelingen buitendijks, in een omgevingsplan rekening te houden met de overstromingsrisico’s. Dat gebeurt via de omgevingsverordening. Als er risico’s zijn, wordt aan de gemeente gevraagd in beeld te brengen welke maatregelen zij nemen om de risico’s te voorkomen of wat het betekent als de risico’s worden geaccepteerd.

Wateroverlast beperken

De provincie moet omgevingswaarden (voorheen normen) vaststellen voor de bergings- en afvoercapaciteit die het regionale watersysteem kan opvangen en kan afvoeren. Deze omgevingswaarden staan in de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening. De omgevingswaarden verschillen binnen en buiten de bebouwde kom en per landgebruik. De provincie praat met de waterschappen over knelpunten in het regionale watersysteem en over mogelijke oplossingen. Ook onderzoekt de provincie aanpassingen van de omgevingswaarden voor de korte termijn, bijvoorbeeld voor het veenweidegebied. Landelijk denkt de provincie mee over hoe er een meer integrale en risicogerichte aanpak van wateroverlast op de lange termijn kan worden ontwikkeld. De provincie heeft een bovenregionale stresstest uitgevoerd voor extreme wateroverlast. In 2027 wordt samen met waterschappen, gemeenten en veiligheidsregio’s gewerkt aan de zogenaamde risicodialoog en (gezamenlijke) uitvoeringsagenda.

Beleidsprestatie 5-3-2 Waterbeschikbaarheid en kwaliteit

Wat willen we bereiken?

De provincie wil een goede kwantiteit en kwaliteit van grond- en oppervlaktewater. Voor het realiseren van een goede waterkwaliteit volgt de provincie de Europese richtlijnen: de Kaderrichtlijn Water (KRW), de Grondwaterrichtlijn en de Drinkwaterrichtlijn. Voor zwemlocaties in oppervlaktewater volgt de provincie de Zwemwaterrichtlijn: de provincie wil goed ingerichte en veilige zwemlocaties in oppervlaktewater.

De provincie beschermt de huidige en toekomstige bronnen voor drinkwaterproductie en belangrijke, onmisbare drinkwaterinfrastructuur. Zodat deze ruimtelijk en kwalitatief veiliggesteld worden en er voldoende drinkwater beschikbaar is om tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten te produceren. De provincie vindt het belangrijk dat er voldoende bronnen voor drinkwaterwinning zijn. In de verkenning naar nieuwe bronnen worden nieuwe locaties, en alternatieve bronnen onderzocht. Door verschillende bronnen te gebruiken is er meer zekerheid op voldoende levering van drinkwater. De provincie wil een toekomstbestendig gebruik van het watersysteem. De verschillende functies van watergebruik en het regionale watersysteem worden zodanig op elkaar afgestemd dat:

de provincie bestand is tegen perioden van droogte en extreme neerslag
variaties in de aan- en afvoer van rivierwater kunnen worden opgevangen
het systeem krachtig is en bestand tegen invloeden van buitenaf mede ten behoeve van de waterkwaliteit.

De verschillende functies van watergebruik worden voorzien van een passende waterkwaliteit uit oppervlaktewater zolang dit doelmatig is en vanuit het water- en bodemsysteem haalbaar is. Als gevolg van klimaatverandering en een toenemende watervraag kan de aanvoer van (beperkt beschikbaar) zoetwater niet altijd en overal worden gegarandeerd. Het zal vaker voorkomen dat er gedurende langere periodes onvoldoende zoetwater is voor gebruiksfuncties.

De provincie zet zoveel mogelijk in op functiecombinaties die elkaar versterken, zoals drinkwater en natuur. Bij het aanwijzen van zwemwaterlocaties wordt rekening gehouden met de waterkwaliteit, veiligheid en hoe schoon het is (hygiëne). Bij het vaststellen van doelen voor de waterkwaliteit wordt rekening gehouden met de verschillende functies waar oppervlaktewateren voor worden gebruikt.

Om ervoor te zorgen dat er genoeg water is en blijft, van een goede kwaliteit zoekt de provincie nadrukkelijk de samenwerking met andere partijen: niet alleen medeoverheden, maar ook drinkwaterbedrijven, terreinbeheerders, ondernemers en maatschappelijke organisaties.

Wat gaan we doen om dit te realiseren?

Algemeen

De wateronderwerpen zijn beleidsmatig uitgewerkt in het Regionaal Waterprogramma (hierna: RWP). Het huidige RWP loopt in 2027 af. Daarom staat 2027 in teken van:

Afronding van activiteiten in kader van het RWP 2022-2027.
Evaluatie van en verantwoording over de behaalde resultaten.
Besluitvorming over het Ontwerp RWP 2028-2033. Inmiddels is de herziening van het programma verbreed naar een Modulaire Herziening Water. Dus vindt in 2027 de ter inzagelegging en besluitvorming plaats over de Modulaire Herziening Water.

Vanwege politieke en maatschappelijk belangstelling wordt vanuit landbouw, natuur, tuinbouw en water ingezet op beleidsvorming rondom gewasbeschermingsmiddelen. Vanwege de link met waterkwaliteit is dit hier opgenomen.

Gewasbeschermingsmiddelen

De maatschappelijke en politieke belangstelling rond het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is de laatste jaren sterk toegenomen. De regelgeving vanuit Europa en nationaal is – ingegeven door zorgen rondom waterkwaliteit, natuurdoelen en gezondheid - sterk in ontwikkeling. Dit raakt sectoren zoals de landbouw en tuinbouw.

We nemen via het IPO deel aan de convenantsaanpak van het Rijk.
We onderschrijven het belang van verdere verduurzaming van de landbouw en tuinbouw en zetten ons daar actief voor in, onder andere door het stimuleren van vermindering van chemische gewasbeschermingsmiddelen en het versnellen van de transitie naar duurzamere teeltmethoden.

Beleidsuitwerking goede en veilige zwemlocaties in oppervlaktewater

We voeren onze wettelijke taken uit die horen bij de Zwemwaterrichtlijn. Dat betekent onder meer:

We zorgen ervoor dat officiële zwemlocaties worden aangewezen.
We controleren de zwemwaterlocaties op hygiëne en veiligheid. We delen deze informatie met inwoners, onder meer via zwemwater.nl, borden bij zwemlocaties, de zwemwatertelefoon en nieuwsberichten. Een deel van deze taken delegeren we aan de Omgevingsdienst Midden-Holland.
We leveren een bijdrage aan onderzoek en aan innovatieve maatregelen om de waterkwaliteit en zwemwaterkwaliteit te verbeteren. Deze bijdrage leveren we ook vanwege onze verplichtingen die horen bij de doelen van de Kaderrichtlijn Water.

Kennisontwikkeling grondwaterkwaliteit en -kwantiteit

We verkrijgen kennis over de werking van bodem- en grondwatersysteem door bij te dragen aan het verder ontwikkelen van bodem- en grondwatermodellen.
De provincie Zuid-Holland wil beter begrijpen hoeveel invloed mensen hebben op het grondwater en de bodem. Daarom verzamelt de provincie informatie over hoe grondwater in Zuid-Holland wordt gebruikt. Het gaat bijvoorbeeld om systemen die grondwater oppompen, water in de bodem brengen of om bodemenergiesystemen. De provincie werkt hiervoor samen met waterschappen en gemeenten, omdat zij vaak bevoegd gezag zijn voor deze systemen.
De provincie is verantwoordelijk voor het geven van vergunningen voor open bodemenergiesystemen. In 2027 doen we ook extra onderzoek naar deze systemen. We kijken daarbij naar de regels die het grond- en drinkwater beschermen

Monitoren grondwaterkwantiteit en -kwaliteit

De provincie beheert verschillende meetnetten om de grondwaterkwaliteit en -hoeveelheid te meten. De provincie bespreekt de resultaten met het Rijk in de Landelijke Werkgroep Grondwater. Wanneer er negatieve trends in de waterbalans of de grondwaterkwaliteit worden gemeten onderzoekt de provincie de oorzaak van deze trends en voert eventuele maatregelen uit. De maatregelen kunnen bestaan uit: aanvullende monitoring, fysieke beheersmaatregelen, (nieuwe) regelgeving, toezicht en handhaving of partijen informeren over bestaande regels.
In het stroomgebied Rijn-West heeft de provincie in 2026 samen met andere deelnemers onderzoek gedaan naar de geschiktheid van het grondwater voor verschillende doelen, zoals drinkwater of landbouw. Het onderzoek liet zien dat de kwaliteit van het grondwater langzaam verslechterd. In 2027 doen we onderzoek naar de oorzaken en handelingsperspectieven voor het omdraaien van trends.
Met de Omgevingsdiensten maken we afspraken over vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) voor de verschillende watertaken zoals indirecte lozingen, grondwaterbeschermingsgebieden, grondwateronttrekkingen, gronwaterverontreiniging en –sanering, de uitvoering van de EU-verordening hergebruik afvalwater en open bodemenergiesystemen. Deze afspraken leggen we vast in werkplannen 2027.

Realiseren goede grondwaterkwantiteit en -kwaliteit

Ook in 2027 werkt de provincie aan het halen van de doelen uit de Kaderrichtlijn Water (KRW) voor grondwater. Om deze doelen te halen, werkt de provincie samen met andere overheden en organisaties in de gebieden Rijn-West en Maas.

Specifiek zetten we in op implementatie van het herziene operationeel grondwaterbeleid Het operationeel grondwaterbeleid is primair zelfbindend en geldt voor de bevoegd gezag taken van de provincie voor drinkwatervoorziening, grote industriële bedrijven en initiatiefnemers van bodemenergiesystemen. Het beleid is op onderdelen kaderstellend voor de waterschappen die verantwoordelijk zijn voor de overige grondwateronttrekking- en infiltratie-activiteiten en gemeenten in het kader van bodemenergie. Dat wat niet binnen de huidige kaders van het Omgevingsbeleid kan worden gerealiseerd, wordt ingebracht in de modulaire herziening Water.
Daarnaast implementeren en ontwikkelen we verder het beleid over lozingen en open bodemenergiesystemen. Bodemenergiesystemen zijn installaties die grondwater gebruiken om gebouwen te koelen of te verwarmen.
Samen met andere overheden ontwikkelen we richtlijnen over hoe we om moeten gaan met niet-genormeerde stoffen zoals PFAS bij infiltratie van zoet water. Niet-genormeerd wil zeggen dat er (nog) geen regels zijn voor het in het milieu brengen van de stof. PFAS zijn kunstmatige stoffen die in veel producten zitten maar ook in lucht, water en grond.

Realiseren goede oppervlaktewaterkwaliteit

De provincie legt in het Regionaal Waterprogramma vast waar de KRW-oppervlaktewateren liggen en welke doelen daarvoor gelden. Oppervlaktewateren zijn sloten, plassen, vijvers, kanalen, meren, beekjes en rivieren.
We werken aan de hand van een uitvoeringsagenda met de waterschappen, gemeenten, omgevingsdiensten en Rijkswaterstaat aan het terugdringen van verontreinigingen van afvalwaterlozingen van bedrijven. Deze partijen zijn aangesloten bij het samenwerkingsconvenant Indirecte lozingen. De uitvoeringsagenda heeft als doel het actualiseren van vergunningen voor het lozen van afvalwater aan de KRW-uitgangspunten. Ook lopen actualisatietrajecten voor de vergunningen waarvoor de provincie bevoegd gezag is.
In 2023 werd de EU-verordening Hergebruik Afvalwater van kracht. In 2024 maakte het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu ( RIVM) een aanvullend advies. Daarin staat hoe om te gaan met de risico’s van nog niet-genormeerde stoffen. Dit advies nemen we mee in een handreiking voor vergunningverleners.
In 2026 is de subsidieregeling agrarische wasplaatsen opengesteld. De uitvoering loopt door in 2027.
In 2023 startte de provincie in verschillende gebieden met stimuleringstrajecten in de land- en tuinbouwgebieden gericht op emissieloos telen. In deze projecten geven specialisten advies over hoe ondernemers hun bedrijf kunnen verduurzamen en welke maatregelen ze kunnen nemen, zodat er minder schadelijke stoffen in het oppervlaktewater terechtkomen. De uitvoering loopt en loopt door naar 2027.

Ruimtelijk beschermen bronnen voor drinkwaterproductie en -infrastructuur

We geven in samenwerking met de drinkwaterbedrijven uitvoering aan acties die staan in de regionale actieplannen beschikbaarheid drinkwaterbronnen 2030.
De provincie voert haar wettelijke taken uit om bronnen voor drinkwaterproductie en de bijbehorende infrastructuur van ruw water pijpleidingen goed te beschermen.
In samenwerking met de omgevingspartners geven wij uitvoering aan de maatregelen van het uitvoeringsprogramma gebiedsdossiers dat is opgesteld op basis van de recent geactualiseerde gebiedsdossiers. In een gebiedsdossier wordt door de betrokken gebiedspartijen informatie verzameld die van belang is voor de (grond)waterkwaliteit ter plaatse van de waterwinning voor drinkwater. Op basis van deze informatie worden mogelijke beschermingsmaatregelen, gericht op preventie en risicobeheersing, ontwikkeld en in het dossier opgenomen.

Samenwerken in het Deltaprogramma Zoetwater

De provincie werkt samen in het Deltaprogramma Zoetwater om beter voorbereid te zijn op droogte.
De provincie vraagt subsidie aan uit het Deltafonds. Met dat geld steunen we de realisatie van een aantal maatregelen uit het Deltaplan Zoetwater, zoals de praktijkpilot De Hooghe Beer (vervolg van de Coastar) en een pomp in de sluis Parksluizen bij Rotterdam. Samen met de andere partijen in de zoetwaterregio West-Nederland volgen we de voortgang van de maatregelen uit het Deltaplan Zoetwater.
De provincie is voorzitter binnen de zoetwaterregio West-Nederland. Hier bespreken we ontwikkelingen die invloed hebben op de vraag naar watervraag. Het gaat bijvoorbeeld om klimaatverandering, de winning van drinkwater uit het regionaal oppervlaktewater en maatregelen om bodemdaling tegen te gaan.
In 2027 ontwikkelen we een provinciale strategie over waterbeschikbaarheid.
Gekeken wordt hoe waterbeschikbaarheid sterker mee te laten wegen in de ruimtelijke inrichting en onderzoeken welke (handelings-, beoordelings-, beleids-)kaders daartoe nodig zijn.

We gaan verder met de Groene Cirkel Waardevol Water. Een innovatie- en inspiratienetwerk waarin kennis- en overheidsinstellingen samenwerken met zakelijke (groot)verbruikers van drinkwater. We kijken naar een circulair systeem waarin we bewust waterstromen slim verbinden, hergebruik stimuleren en vervuiling verminderen, gaat er geen waarde verloren. Door slim samen te werken met de natuur als graadmeter werken we aan robuuste watersystemen die beter bestand zijn tegen droogte en piekbuien, versterken we biodiversiteit en zorgen we voor voldoende schoon water voor iedereen.
In 2027 organiseren we een aantal ‘water werkplaatsen’ om oplossingen voor een duurzamer watersysteem rond zakelijke verbruikers te identificeren, hier het juiste netwerk omheen te organiseren en een onderzoek en/of pilot op te starten.

Verkennen toekomstige bronnen voor drinkwaterproductie en verlenen vergunningen

De beschikbaarheid van voldoende drinkwater staat onder druk. Dat komt door klimaatverandering, zorgwekkende stoffen (zoals PFAS) en de toenemende vraag door verstedelijking (onder meer woningbouwopgave). De drinkwaterbedrijven Dunea en Oasen werken aan het ontwikkelen van nieuwe bronnen voor drinkwater om ook vanaf 2030 voldoende drinkwater te kunnen leveren.
Drinkwaterbedrijf Oasen gaat verder met de 2e fase van het MER-traject (Milieu Effect Rapportage) voor de ontwikkeling van een nieuwe oevergrondwaterwinning in de Krimpenerwaard en Alblasserwaard. De provincie is bevoegd gezag voor de grondwateronttrekking die daarbij hoort.
Drinkwaterbedrijf Dunea wil het Leidschendamse deel van de Vliet benutten voor drinkwaterproductie. Dat is in Zuid-Holland de eerste locatie voor drinkwaterwinning uit het regionaal oppervlaktewatersysteem. Provincie Zuid-Holland is hierbij betrokken voor de ruimtelijke inpassing van de voorzuiveringslocaties.
Samen met de drinkwaterbedrijven werken we voor verschillende locaties aan nieuwe vergunningen of aan de uitbreiding van bestaande vergunningen. Deze vergunningen zijn nodig voor de vraag naar drinkwater in de komende jaren. De provincie is bevoegd gezag voor het verlenen van vergunningen voor grondwateronttrekkingen voor drinkwaterproductie. Deze taak is uitbesteed aan de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH). Net zoals in eerdere jaren is er extra aandacht voor het versnellen van vergunningverlening voor de drinkwatervoorziening.

Duurzame gietwatervoorziening

De provincie streeft naar een verduurzaming van de gietwatervoorziening (een voorziening waarmee water wordt opgeslagen, aangevoerd of verdeeld) en werkt daarvoor nationaal samen in het Platform Duurzame Glastuinbouw en regionaal in de stuurgroep emissieloze kas. In beide overleggen participeren zowel de waterschappen als belangenorganisatie Glastuinbouw Nederland. De overheden en de sector kijken samen welke maatregelen uit de routekaart voor duurzame gietwatervoorziening ze verder uitwerken naar concrete maatregelen, zoals ondergrondse wateropslag. Deze maatregelen worden opgenomen in het jaarprogramma 2027 van het Platform Duurzame Glastuinbouw.